Nâng cao năng lực tự học và tự tin cho học sinh lớp 1

I. MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn biện pháp

Học sinh lớp 1 vừa chuyển từ bậc mầm non sang tiểu học, còn nhiều bỡ ngỡ, rụt rè, thiếu tự tin và kỹ năng tự học. Ở giai đoạn đầu cấp, việc hình thành cho học sinh tính chủ động, thói quen tự học, tự tin trong học tập là vô cùng cần thiết, góp phần giúp các em sớm hòa nhập với môi trường mới và phát triển năng lực học tập suốt đời. Tuy nhiên, qua khảo sát ban đầu, đa số học sinh lớp 1Đ (34 em, gồm 17 nam và 17 nữ) còn rụt rè, thiếu tự tin, thường phụ thuộc vào sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên và cha mẹ, dẫn đến tình trạng quên đồ dùng học tập, ngại phát biểu hoặc gặp khó khăn trong việc tự hoàn thành bài vở.

Là giáo viên chủ nhiệm, tôi nhận thấy việc rèn luyện năng lực tự học và tự tin ngay từ đầu cấp sẽ hình thành nền tảng vững chắc cho sự phát triển toàn diện của học sinh, phù hợp với yêu cầu của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Do đó, tôi chọn thực hiện biện pháp “Nâng cao năng lực tự học và tự tin cho học sinh lớp 1Đ”, nhằm khắc phục hạn chế thực tế và góp phần nâng cao chất lượng giáo dục lớp học.

II. NỘI DUNG BIỆN PHÁP

1. Cơ sở lý luận:

Theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 (ban hành kèm theo Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT), năng lực tự học là một trong những năng lực cốt lõi cần hình thành cho học sinh tiểu học, giúp các em chủ động tiếp thu tri thức, phát triển sáng tạo và tự tin trong học tập. Đồng thời, sự tự tin được xây dựng qua môi trường hỗ trợ tích cực, phù hợp với đặc trưng tâm lý lứa tuổi lớp 1: trẻ em cần hoạt động vui vẻ, gần gũi để vượt qua sự rụt rè ban đầu. Là giáo viên chủ nhiệm, tôi áp dụng cơ sở lý luận này vào thực tiễn lớp học bằng cách thiết kế các biện pháp cụ thể, kết hợp lý thuyết với kinh nghiệm thực tế, nhằm đảm bảo tính khả thi và hiệu quả cao trong điều kiện Trường tiểu học Thị Trấn Cờ Đỏ 2.

2. Thực trạng lớp 1Đ:

Năm học 2025 – 2026, tôi được phân công chủ nhiệm lớp 1Đ với 34 học sinh (17 nam, 17 nữ). Đa số các em vừa rời môi trường mầm non, còn nhiều bỡ ngỡ, chưa quen nề nếp học tập, một số còn rụt rè, ngại giao tiếp và chưa có thói quen tự học.

a)Thuận lợi:

-Học sinh ngoan, lễ phép, tích cực tham gia các hoạt động của lớp.

- Phụ huynh phần lớn quan tâm, hợp tác với giáo viên.

- Nhà trường luôn tạo điều kiện, hỗ tợ chuyên môn và cơ sở vật chất.

- Giáo viên chủ nhiệm nhiệt tình, gần gũi, nắm bắt tâm lý học sinh

b) Khó khăn:

-Nhiều học sinh còn nhút nhát, ngại phát biểu, thiếu tự tin khi học tập.

-Một số em chưa biết tự chuẩn bị bài, còn phụ thuộc vào cha mẹ.

-Một vài phụ huynh bận rộn, chưa kịp thời phối hợp với giáo viên.

-Một số học sinh sống với ông bà, điều kiện học tập tại nhà còn thiếu thốn.

2. Cơ sở thực tiễn:

Khảo sát đầu năm học 2025–2026 cho thấy:

Thực trạng kỹ năng và tâm thế học tập của học sinh lớp 1Đ

Qua quá trình khảo sát thực tế và theo dõi sát sao nề nếp lớp học, tôi nhận thấy một bức tranh đa chiều về năng lực tự chủ của các em. Đa số học sinh lớp 1Đ hiện vẫn đang loay hoay với kỹ năng tự học và thiếu đi sự bản lĩnh, tự tin cần thiết. Các con hầu như chưa hình thành được thói quen chủ động chuẩn bị hành trang bài vở mà vẫn trông chờ hoàn toàn vào sự đôn đốc, nhắc nhở sát sao từ phía gia đình và giáo viên. Trong các tiết học, không gian lớp học đôi khi còn trầm lắng do tâm lý ngại ngần, sợ mắc lỗi khiến các em chưa mạnh dạn giơ tay chia sẻ ý kiến hay hào hứng tham gia vào các hoạt động đội nhóm.

Nguyên nhân của thực trạng này xuất phát từ giai đoạn chuyển giao đầy nhạy cảm giữa Mầm non và Tiểu học. Sự thay đổi đột ngột về môi trường và phương pháp học tập khiến các em không tránh khỏi cảm giác rụt rè, bỡ ngỡ. Bên cạnh đó, áp lực công việc khiến một bộ phận phụ huynh chưa thể dành thời gian thỏa đáng để dìu dắt con xây dựng nề nếp học tập tại gia. Tuy nhiên, điểm tựa vững chắc nhất để tôi triển khai sáng kiến này chính là sự lễ phép, ngoan ngoãn và niềm ham học hỏi tự nhiên của các em. Tôi tin rằng, chỉ cần nhận được sự khích lệ kịp thời và phương pháp dẫn dắt đúng đắn, các em sẽ nhanh chóng phá bỏ vỏ bọc rụt rè để thích nghi và tỏa sáng trong môi trường mới.

3. Các biện pháp thực hiện:

a) Biện pháp 1: Rèn luyện thói quen tự học thông qua việc hình thành nề nếp học tập hằng ngày

* Mục tiêu: Giúp học sinh biết tự chuẩn bị bài học, sách vở, đồ dùng học tập; hình thành nề nếp học tập hằng ngày, phát triển tính tự giác.

* Cách thực hiện:

• Bước 1: Ngay từ đầu năm, hướng dẫn học sinh sắp xếp cặp sách, vở, dụng cụ học tập đúng môn. Hằng ngày, cô cho học sinh kiểm tra nhanh đầu giờ, tổ trưởng nhắc bạn còn quên đồ. Phụ huynh được hướng dẫn kèm con buổi tối, nhưng để con tự làm là chính.Qua đó, học sinh dần biết tự chuẩn bị và giữ nề nếp gọn gàng.

• Bước 2: Cùng học sinh lập thời gian biểu học tập tại nhà. Mỗi em vẽ và trang trí thời gian biểu dán ở góc học tập. Cô gợi ý khung thời gian biểu đơn giản: “Buổi tối con đọc bài – chuẩn bị cặp – ngủ sớm.”Mỗi học sinh tự vẽ hoặc tô màu thời gian biểu theo cách mình thích; cô trưng bày sản phẩm đẹp để khích lệ. Sau đó, cô nhờ phụ huynh dán thời gian biểu tại góc học tập ở nhà và nhắc con thực hiện mỗi ngày.Học sinh vừa rèn kỹ năng trình bày, vừa tạo được thói quen tự học tại nhà.