Một số biện pháp rèn đọc cho học sinh lớp 2

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN

Kính gửi: Hội đồng Sáng kiến xã Thạnh Mỹ Tây

Tôi ghi tên dưới đây:

Số TT

Họ và tên

Ngày tháng năm sinh

Nơi công tác

Chức danh

Trình độ chuyên môn

Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến

1

Phạm Thị Diệu Huệ

08/02/1991

Trường Tiểu học A Thạnh Mỹ Tây

Giáo viên

ĐHSP

100%

Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: Một số biện pháp rèn đọc cho học sinh lớp 2.

- Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Chuyên môn

- Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu: Ngày 05/09/2024 đến hết học kì 1 năm 2024 - 2025 tại Trường Tiểu học A Thạnh Mỹ Tây.

Mô tả bản chất của sáng kiến.

1. Thực trạng

Trong quá trình trực tiếp giảng dạy môn Tiếng Việt ở bậc tiểu học, đặc biệt là nội dung rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2, tôi nhận thấy việc tiếp thu môn học này của học sinh còn gặp nhiều khó khăn hơn so với một số môn học khác. Mặc dù phần lớn học sinh đã bước đầu hình thành được kỹ năng đọc, tuy nhiên chất lượng đọc chưa đồng đều và còn tồn tại nhiều hạn chế.

Một bộ phận học sinh đọc chưa rõ tiếng, chưa biết ngắt nghỉ hơi đúng theo dấu câu; còn nhầm lẫn trong phát âm các cặp phụ âm dễ lẫn như l/n, tr/ch, s/x, r/d. Thực trạng này thể hiện rõ hơn ở những học sinh là người dân tộc, do vốn tiếng Việt còn hạn chế, khả năng sử dụng ngôn ngữ chưa thành thạo nên việc đọc và hiểu nội dung văn bản gặp nhiều trở ngại.

Song hành với đó thì năng lực đọc diễn cảm của học sinh nhìn chung vẫn còn nhiều hạn chế đáng kể. Phần lớn các em chưa bộc lộ được sắc thái tình cảm trong quá trình đọc cũng như chưa chú trọng vào việc nhấn giọng tại các từ ngữ then chốt hay những từ ngữ giàu tính gợi hình. Khi tham gia vào hoạt động đọc phân vai thì người học thường tỏ ra lúng túng và thiếu bản lĩnh đồng thời gặp khó khăn trong việc nhận diện ranh giới lời thoại của từng nhân vật đặc biệt là đối với nhóm học sinh có học lực ở mức độ trung bình và yếu.

Xuất phát từ thực tế trên, tôi nhận thấy việc rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 là yêu cầu cần thiết và mang tính cấp thiết trong quá trình dạy học môn Tiếng Việt. Vì vậy, tôi đã tập trung nghiên cứu nội dung chương trình, sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 2; tìm hiểu đặc điểm học sinh; tham khảo các tài liệu hướng dẫn chuyên môn của ngành; học hỏi kinh nghiệm thông qua dự giờ, rút kinh nghiệm sau mỗi tiết dạy và nghiên cứu các tài liệu có liên quan nhằm đề xuất những biện pháp phù hợp, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học phân môn Tập đọc.

a) Ưu điểm

Học sinh khối lớp 2 đã phát huy tối đa năng lực tư duy thông qua các hoạt động tự chiếm lĩnh tri thức dựa trên quy trình phân tích và mô hình hóa hệ thống ngôn ngữ. Người học được tiếp cận kiến thức theo tiến trình từ âm đến chữ giúp khắc sâu nền tảng ngữ âm đồng thời nhận diện chính xác vị trí các thành tố cấu tạo nên tiếng.

Phương pháp giảng dạy đổi mới này đã khơi gợi mạnh mẽ tinh thần sáng tạo và thái độ tự giác giúp các em hoàn toàn làm chủ hệ thống kiến thức đã học. Từ đó học sinh trở nên tự tin và bản lĩnh hơn trong việc phối hợp nhóm cũng như hình thành rõ nét ý thức tự học ngay từ giai đoạn đầu.

Về kỹ năng chuyên biệt thì các em đã đạt mức độ đọc thông viết thạo và nắm vững các quy tắc chính tả cùng cấu tạo ngữ âm để thực hiện tốt các bài tập nghe viết văn bản.

Về phía đội ngũ sư phạm thì giáo viên luôn đảm bảo thực hiện nghiêm túc khung chương trình và chú trọng hướng dẫn học sinh rèn luyện kỹ năng thông qua việc gia tăng thời lượng luyện đọc thực tế.

Công tác chuẩn bị giáo án được đầu tư kỹ lưỡng giúp nhà giáo nắm chắc quy trình nghiệp vụ và vận dụng linh hoạt các kỹ thuật dạy học tích cực.

Nhà giáo luôn giữ vai trò là người đồng hành để đưa ra những lời động viên kịp thời nhằm duy trì ngọn lửa đam mê học tập cho các em trong mọi tiết học

b) Hạn chế

Học sinh khối lớp 2 đã phát huy tối đa năng lực tư duy thông qua các hoạt động tự chiếm lĩnh tri thức dựa trên quy trình phân tích và mô hình hóa hệ thống ngôn ngữ. Người học được tiếp cận kiến thức theo tiến trình từ âm đến chữ giúp khắc sâu nền tảng ngữ âm đồng thời nhận diện chính xác vị trí các thành tố cấu tạo nên tiếng.

Phương pháp giảng dạy đổi mới này đã khơi gợi mạnh mẽ tinh thần sáng tạo và thái độ tự giác giúp các em hoàn toàn làm chủ hệ thống kiến thức đã học. Từ đó học sinh trở nên tự tin và bản lĩnh hơn trong việc phối hợp nhóm cũng như hình thành rõ nét ý thức tự học ngay từ giai đoạn đầu.

Về kỹ năng chuyên biệt thì các em đã đạt mức độ đọc thông viết thạo và nắm vững các quy tắc chính tả cùng cấu tạo ngữ âm để thực hiện tốt các bài tập nghe viết văn bản. Về phía đội ngũ sư phạm thì giáo viên luôn đảm bảo thực hiện nghiêm túc khung chương trình và chú trọng hướng dẫn học sinh rèn luyện kỹ năng thông qua việc gia tăng thời lượng luyện đọc thực tế.

Công tác chuẩn bị giáo án được đầu tư kỹ lưỡng giúp nhà giáo nắm chắc quy trình nghiệp vụ và vận dụng linh hoạt các kỹ thuật dạy học tích cực. Nhà giáo luôn giữ vai trò là người đồng hành để đưa ra những lời động viên kịp thời nhằm duy trì ngọn lửa đam mê học tập cho các em trong mọi tiết học.

- Trong thời buổi hiện nay có rất nhiều trò chơi giải trí như: xem video, chơi game nên các em chưa có thói quen chuẩn bị bài và rèn đọc thêm ở nhà.

Do đặc thù tâm sinh lý của lứa tuổi tiểu học nên ý thức tự giác trong học tập của các em chưa thực sự ổn định đồng thời năng lực đọc vẫn tồn tại nhiều hạn chế như chưa đảm bảo tính rành mạch hay còn hiện tượng ngắt nghỉ ngắt quãng. Đặc biệt học sinh thường xuyên gặp sai sót khi phát âm các phụ âm đầu dễ nhầm lẫn bao gồm hệ thống âm l/n và tr/ch cùng các cặp âm s/x hay r/d trong quá trình rèn luyện ngôn ngữ.

Thông qua công tác khảo sát thực trạng năng lực đọc trong môn Tiếng Việt vào thời điểm đầu năm học ngày 05/09/2024 của niên độ 2024 - 2025 thì tôi đã thu thập được hệ thống dữ liệu cụ thể như sau.

Tổng số

học sinh

Đọc đúng mẫu

Ngắt, nghỉ chưa đúng

Đọc sai âm đầu, vần

Số lượng

Tỉ lệ

Số lượng

Tỉ lệ

Số lượng

Tỉ lệ

31

7

22,6%

14

45,2%

10

32,2%

2. Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến

2.1. Mục tiêu chung

Sáng kiến “Một số biện pháp rèn đọc cho học sinh lớp 2” nhằm nghiên cứu, đề xuất và vận dụng các biện pháp phù hợp để giúp học sinh lớp 2 đọc đúng, đọc trôi chảy, bước đầu đọc diễn cảm và hiểu nội dung văn bản. Thông qua đó, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học phân môn Tập đọc, khắc phục những hạn chế về phát âm, ngắt nghỉ câu, thể hiện giọng đọc; đồng thời tăng cường sự tự tin, hứng thú học tập của học sinh trong môn Tiếng Việt, nhất là đối với học sinh trung bình, yếu và học sinh dân tộc.

2.2. Mục tiêu cụ thể

- Giúp học sinh lớp 2 đọc đúng và rõ ràng, hạn chế lỗi phát âm các phụ âm đầu và vần dễ lẫn; biết ngắt nghỉ hơi đúng theo dấu câu trong bài đọc.

- Rèn cho học sinh kỹ năng đọc trôi chảy, tăng tốc độ đọc phù hợp với yêu cầu chương trình, giảm tình trạng đánh vần hoặc đọc ngập ngừng.

- Hình thành cho học sinh kỹ năng đọc hiểu ở mức độ phù hợp, biết nắm được nội dung chính của bài, hiểu nghĩa một số từ ngữ thông dụng trong bài đọc.

Giai đoạn đầu tập trung hỗ trợ người học hình thành kỹ năng đọc truyền cảm thông qua việc bộc lộ sắc thái biểu cảm và vận dụng ngữ điệu tương thích với bối cảnh cốt truyện cũng như tâm lý nhân vật.

Giải pháp này đặc biệt chú trọng bồi đắp lòng tự tin cho nhóm học sinh có học lực trung bình hoặc yếu cùng các em học sinh dân tộc thiểu số để các em bản lĩnh hơn khi trình bày trước tập thể và chủ động thể hiện nét riêng trong giọng đọc cá nhân.

Sự chuyển biến này đóng góp quan trọng vào việc nâng tầm chất lượng giảng dạy phân môn Tập đọc trong chương trình Tiếng Việt lớp 2 đồng thời tạo dựng nền tảng tư duy ngôn ngữ vững chắc giúp học sinh tiếp thu hiệu quả các lĩnh vực tri thức khác.

Chính việc làm chủ kỹ năng đọc hiểu và diễn đạt đã kiến tạo bệ phóng giúp các em phát triển năng lực học thuật một cách toàn diện và xuyên suốt trong lộ trình giáo dục.

Nội dung giải pháp……….

Tên các giải pháp: “Một số biện pháp rèn đọc cho học sinh lớp 2”

* Giải pháp 1: Chuẩn bị chu đáo cho giờ học

Hành động 1: Chuẩn bị của giáo viên

Từ thực tiễn công tác giảng dạy dưới sự định hướng chuyên môn sâu sát của Ban giám hiệu nhà trường thì bản thân tôi nhận thấy rằng để tổ chức thành công một giờ Tập đọc và truyền tải tri thức một cách khoa học thì người dạy cần chuẩn bị chu đáo các phương diện trọng yếu sau đây.

Trước hết là việc xây dựng giáo án chi tiết nhằm phân định rõ ràng hệ thống hoạt động của giáo viên và học sinh đồng thời vận dụng linh hoạt các phương pháp giáo dục truyền thống kết hợp cùng những phương tiện kỹ thuật hiện đại để tiết học diễn ra nhẹ nhàng nhưng vẫn đạt hiệu quả tối ưu.

Bên cạnh đó giáo viên cần nắm vững yêu cầu về kỹ năng đọc cho từng ngữ liệu cụ thể và thực hiện việc luyện đọc kỹ lưỡng trước khi lên lớp cũng như tích cực trao đổi nghiệp vụ cùng đồng nghiệp để dự báo chính xác các sai sót tiềm ẩn và phương án khắc phục kịp thời.

Việc nghiên cứu sâu sắc nội dung văn bản nhằm thấu hiểu các thủ pháp nghệ thuật mà tác giả sử dụng cũng đóng vai trò quyết định trong việc xác định sắc thái ngữ điệu phù hợp cho từng phân đoạn của bài đọc.

Cuối cùng nhà giáo phải làm chủ hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa đồng thời chủ động thiết lập thêm những câu hỏi dẫn dắt mang tính gợi mở để hỗ trợ học sinh khai thác và phân tích nội dung bài học một cách toàn diện.

Hành động 2: Chuẩn bị của học sinh

Để đảm bảo sự thành công cho mỗi giờ lên lớp thì công tác chuẩn bị bài từ phía học sinh đóng vai trò là một nhân tố vô cùng quan trọng. Do đó chúng tôi luôn chú trọng hướng dẫn các em thực hiện việc chuẩn bị chu đáo thông qua những yêu cầu cụ thể ngay tại gia đình.

Đối với mỗi văn bản tập đọc thì giáo viên thường xuyên dặn dò và yêu cầu học sinh chủ động luyện đọc trước nhiều lần đồng thời tự điều chỉnh những khiếm khuyết trong phát âm mà bản thân thường mắc phải.

Học sinh cần thực hành kỹ năng ngắt nghỉ đúng hệ thống dấu câu đối với các tác phẩm văn xuôi hoặc rèn luyện cách ngắt nhịp phù hợp đối với các bài thơ và thử sức với hình thức đọc phân vai tại những văn bản có sự xuất hiện của nhân vật.

Song song với đó chúng tôi còn thiết lập sự gắn kết chặt chẽ với các bậc phụ huynh ngay từ buổi họp đầu năm để cùng thống nhất phương án hỗ trợ và kèm cặp việc rèn đọc cho các em khi ở nhà.